Ademhaling en stilte in de Thaise vechtsport

Wat de stille kant met de ring te maken heeft

Wie in Nederland of België met muaythai begint, leert eerst de wai kru: het eerbetoon waarin de vechter langzaam langs de ringrand loopt, de hoeken groet en de eigen leraar eert. De bewegingen zijn vast, de ademhaling is dat niet. Wie de wai kru gehaast uitvoert, hijgt na dertig seconden. Wie hem rustig loopt, houdt de adem laag en gelijkmatig. Diezelfde gelijkmatige adem duikt later op in de korte rust tussen de rondes, en in de stille zit die in de Theravada-traditie centraal staat.

In Australië is dat verband zichtbaar in de Thaise gemeenschap van Queensland, waar tempels en sportscholen elkaar al jaren raken. Een onafhankelijk Engelstalig magazine in Brisbane, The Paperbark Journal, beschrijft de Theravada-praktijk en de Thaise cultuur in die regio, inclusief wat een bezoeker van een wat kan verwachten. Voor wie de stilte achter de sport wil begrijpen, is dat een bruikbare ingang: ademhalingsmeditatie in de Thaise traditie wordt daar in gewone taal uitgelegd, met bronnen erbij, zonder dat het magazine zich voordoet als tempel of als sportschool.

Hoe begin je als complete beginner met ademhalingsmeditatie?

Begin kleiner dan je denkt. Vijf minuten per dag, op een vast moment, werkt beter dan een uur in het weekend. De klassieke instructie in de Theravada-traditie is anapanasati: aandacht voor de in- en uitademing. Je hoeft de adem niet dieper te maken of te tellen tot tien. Je kiest één plek waar je de adem voelt, de punt van de neusgaten of het rijzen en dalen van de buik, en je laat de rest van de aandacht los.

Praktisch, in stappen:

1. Zit rechtop, op een stoel met beide voeten op de grond of op een kussen met gekruiste benen. Rechtop is belangrijker dan lotushouding. 2. Leg de handen los op de bovenbenen. Sluit de ogen of laat de blik rusten op een punt ongeveer een meter voor je op de vloer. 3. Volg drie ademhalingen volledig, van begin tot einde, zonder iets te veranderen. 4. Laat daarna de aandacht bij de adem blijven. Dwaalt ze af naar geluid, jeuk of een gedachte, dan merk je dat en ga je terug. Dat terugkeren is de oefening, niet het falen ervan. 5. Stop na de timer. Sta langzaam op.

Verwacht in de eerste weken geen bijzondere toestand. Verwacht wel dat je eerder opmerkt dat je gespannen bent, ook in de ring. Dat is het eerste meetbare effect.

Hoe neem je meditatie op in je dagelijkse oefening?

Koppel de zit aan iets wat je toch al doet. Na de training, voor het douchen, of direct na het opstaan. De gewoonte hangt dan aan een bestaande handeling en niet aan motivatie. Wie twee keer per week traint, kan de zit op trainingsdagen direct na de cooling-down doen, nog in de kleedkamer of thuis op de mat.

Voor vechters zijn er drie momenten waar de ademhaling direct nut heeft:

• Voor de training, twee minuten rustig ademen om de hartslag te laten zakken voordat je begint.
• Tussen de rondes, de adem laag houden in plaats van snel en hoog. Dit is een vaardigheid die je apart kunt oefenen.
• Na de training, vijf minuten zitten om het lichaam te laten dalen voordat je weer in het gewone tempo stapt.

Houd het bij één vaste plek en één vaste duur. Uitbreiden kan later, naar tien of twintig minuten. Wie merkt dat het zitten een prestatie wordt, doet er goed aan de tijd weer te verkorten. In de Thaise traditie hoort bij de oefening ook dana, het geven zonder tegenprestatie, en de vijf precepten, waarvan de eerste het niet doden is. Dat zijn geen regels die een sportschool oplegt, maar ze verklaren waarom de stille kant van de sport in Thailand nooit losstaat van het tempelleven.

Wie tussen de rondes op adem moet komen, merkt dat de stilteoefening buiten de ring terugkomt. In de pauze van een minuut is er geen tijd voor lange uitleg: de neutrale hoek, de dokter die meekijkt, het ritme van in en uit ademen dat je alleen al tientallen keren hebt herhaald. Wie de ademhaling beheerst, gebruikt de minuut om te dalen in plaats van te jagen, en houdt zo ruimte over voor de eerste ronde daarna. Over wat er in die minuut precies gebeurt, van de neutrale hoek tot slaap als belangrijkste herstel, staat een artikel op mtgym.nl over herstel tussen de rondes.

Wat kun je verwachten van een meerdaagse meditatieretraite?

Een retraite in de Theravada-traditie is meestal stil, eenvoudig en streng in het dagritme. De dag begint vroeg, vaak voor zonsopgang, met zitten en lopen in afwisseling. Er is weinig afleiding: geen telefoon, geen muziek, beperkt contact met andere deelnemers. Maaltijden zijn eenvoudig en worden vaak voor de middag genomen.

Wat deelnemers het vaakst noemen, is niet een bijzondere ervaring maar verveling, onrust en lichamelijke pijn van het lange zitten. Dat hoort bij de eerste dagen. Wie een retraite overweegt, kan het beste eerst thuis een maand lang dagelijks zitten, zodat de basis houding en adem bekend is. Kijk daarnaast naar praktische zaken: ligging, kosten, of er begeleiding is, en of de retraite in een eigen taal of in het Engels wordt gegeven.

In Australië lopen retraites en dagcursussen vaak via Boeddhistische centra en via de Thaise gemeenschap. Wie in Queensland woont of reist, kan terecht bij de gemeenschappen rond Brisbane en Logan, waaronder de kring rond Wat Thai Buddharam in Forestdale. Let op: het vroegere domein watthaibrisbane.com.au is niet meer het domein van dat temple; het temple is te vinden op watthaibuddharam.org.au. Het magazine op het oude domein is een aparte publicatie en presenteert zich ook zo.

Wat je niet hoeft te geloven

Meditatie in de Thaise traditie vraagt geen geloof in iets bijzonders. De instructie is een oefening in aandacht, en de resultaten zijn gewoon te merken: rustiger adem, eerder opmerken van spanning, beter kunnen wachten. Wie in de ring leert omgaan met druk, herkent dat. De wai kru is geen ritueel dat je moet begrijpen voordat je hem kunt uitvoeren, en de stille zit is geen geheim dat alleen gevorderden bereiken.

Voor wie verder wil lezen over de achtergrond, de etiquette bij een wat, of de fases van het Thaise kalenderjaar zoals Vesak en Kathina, zijn er bronnen in het Engels en in het Nederlands. Houd bij het lezen één ding in gedachten: een tempel is geen sportschool en een magazine is geen tempel. Wie dat onderscheid vasthoudt, kan van beide leren zonder verwarring.

Een eenvoudig weekschema

• Maandag, woensdag, vrijdag: vijf minuten zitten na de training.
• Dinsdag, donderdag: twee minuten rustig ademen voor de training begint.
• Zaterdag: tien minuten zitten op een vast tijdstip.
• Zondag: niets verplicht. Wie wil, leest iets over de traditie of bezoekt een openbare bijeenkomst.

Na vier weken is de gewoonte belangrijker dan de duur. Wie dan wil uitbreiden, kan de zaterdagzit naar vijftien of twintig minuten brengen. Wie een retraite overweegt, heeft dan een basis om op voort te bouwen.

In de vechtsportschool blijft de mat kaal en wordt er op blote voeten getraind, omdat schoeisel de mat kan beschadigen en vocht en vuil vasthoudt. Buiten de zaal is de keuze anders: op asfalt, gras of in de zaal lopen vraagt een schoen met de juiste maat en een zool die past bij de ondergrond. Wie de overgang tussen training en lopen wil begrijpen, vindt bij schoenen en blote voeten uitleg over de kale ring, de zoolkeuze en het onderhoud van schoenen. Zo blijft de mat schoon en de voet gezond.